روزانه

امروز بی حوصله ام و دلیلش هم معلوم است. جلوی تلویزیون، روی کاناپه، بی حال و بی توجه. مدتها بود کنار تلویزیون وقت کشی نکرده بودم تا این لحظات ناخوش بگذرد. یادم نمی آید از کی. مجدد این حجم عظیم مردسالاری مهوّع توجه مرا به خود جلب کرد. در کشورهای غربی زندگی نکرده ام و نمیدانم زنان معمولی آنجا چگونه اند‌. اما آنچه از زنان دیده میشود حماقت محض با خنده های ابلهانه، حرکات لوس و بی هدف و بچگانه، hot بودن😲 و‌نمایش بی پروای سکس و در دسترس بودن برای هر مردی از پایین ترین سطح تا بالا، یک‌چیزی شبیه عروسک بزک کرده و‌کاملاً بی مغز. خیلی تهوع آوره....

We Have Enemy

ما دشمن داریم. به گمانم باید جمله درستی باشد. منتهی برخی از اسامی، مثل برخی از افعال، از کثرت نابجایی استفاده شدن معنی خودشان را نمیدهند و از آن بدتر قبل از این که از مغز بگذرد یا برزبان آید دچار خودسانسوری میشوند. اما ما واقعاً دشمن داریم.

هر سه قسمت این جمله را باید معنی کرد. منظور از ما کیست؟ من؟ خودم و دوستانم؟ خودم و خانواده ام؟ من و هموطنانم؟ یا مهمتر از همه مایی که مثل هم می اندیشیم و فکر می کنیم در این کره خاکی؟

اصلاً نظر شخصی را کنار بگذاریم. نه این که من بگویم آن که مثل من فکر می کند و می زید. اصلاً افرادی که نظر خودشان را دارند. پیرو جمع و متوسط اجتماع نیستند. تسلیم تبلیغات نمی شوند. آنها که از خود حرف و سخنی دارند، منش و رفتاری دارند، عقیده و افکاری دارند. اینان در این زمانه دشمن دارند.

میزانی مطالعه تاریخی لازم است تا بدانیم زمانه ما یکسویه شده یا همیشه در تاریخ بشریت بدینگونه بوده است. اما باتوجه به این که عصر ما را عصر ارتباطات نامیده اند هیچگاه جهان اینقدر کوچک و در حد دهکده نبوده است البته تا آنجایی که میدانیم. امروز من یک سریال 5 بخشی که در آمریکا ساخته شده را تمام کردم. همراه با من 5/4 میلیون نفر دیگر آن را دیده اند، برخی در G+ در مورد آن نظر داده اند و من خوانده ام. اصلاً آخرین قسمت آن همین دو ماه و خرده ای پیش روی آنتن رفته است. من در این سر دنیا همان اخباری را می بینم که دیگران در سمت مخالف من آن سوی کره زمین می بینند، همان بمباران خبری، همان اخبار زجر آور کشت و کشتار، بمب و ترور. پس هر چه قرار است بر سر کسی بیاید سر همه ما خواهد آمد.

اما این داشتن، فعل دشمن داشتن از کجا شروع شد؟ از همان زمان که سرمایه داری پنجه های زشت اش را به تمام دنیا نشان داد؟ از بعد از جنگ جهانی دوم؟ قبل از آن؟ معلوم نیست... هر موجود نامطبوعی روزی نوزادی بوده که کسی از آینده اش خبر نداشته است. از این نوزاد همه مراقبت کرده اند، بزرگش کرده اند بدون این که بدانند سرانجامش چه خواهد شد. اما الان دیگر به بلوغ کامل رسیده و نتیجه آن بر همه دنیا سایه افکنده است.

از بین بردن آن چه که تفاوت بین انسان و بقیه موجودات است، غالب شدن خشونت و قدرت گرایی، روابط سطحی بین آدمیان که دیگر تهوع آور شده، در لذت لحظه ها غرق شدن و ماده گرایی که به ماده پرستی رسیده از به تصویر کشیدن تخیلات کسانی شروع شد که خود را هنرمند می نامیدند. آن چه که آن ها به نمایش می گذاشتند جنبه های مختلف بدی بود که از زاویه های گوناگون به تصویر کشیده شده بود. خوبی و هر آن چه به عنوان نماد انسانیت می شناسیم چون مهربانی، نیکی، آرامش، قناعت و غیره یا تصویری زودگذر بود که شاهد از میان رفتنش باشیم یا نشان دهنده ساده لوحی و حماقتی بود که توان بدی کردن ندارد. این مسئله تا بدان جا رفت که در کتابهای نوجوانانه مثل پندارگن خدا یا الله موجود خوبی است که توان مراقبت از خود را ندارد و اهریمن به راحتی وی را نابود می کند و تنها انسانهای قدرتمند هستند با جنگ و جدال و خونریزی از او مراقبت می کنند و اهریمن را شکست می دهند. عملاً قدرت طلبی در لایه ظریفی از غفلت پوشانده می شود و ما این تمایل به قدرت طلبی و خداشدن انسان در این زمانه را نمی بینیم. دیگر نرون دیوانه وار فریاد نمی زند، فرعون خود را خدا نمیخواند، اسکندر و چنگیز خود را خدایان روی زمین نمیدانند. اما عملاً با توان علمی و تاکتیکی انسان در این زمان، بدون این که ما بدانیم یا بگذارند که بدانیم قدرتمندان اسلحه و سلاح که قدرت تبلیغات و سینما و ماهواره و کل رسانه را در دست دارند در صدد خدایی اند. در صدد برقراری نظم نوین که عملاً بی نظمی نوین است. در صدد برقراری جنگ تا صلح، تا این که به زمان وحشیگری انسان نخستین برگردیم. با این تفاوت که انسان نخستین سلاحی بیشتر از همان نیزه دستش نداشت و این انسان بمب اتم دارد. اما قانون همان است، تا نخوردی بزن. این قانونی است که ما در خواندن تاریخ نادیده اش می گیریم و وقتی از ما می پرسند که کورش کبیر شما چرا کشورگشایی می کرد؟ از کنار آن با طفره رفتن می گذریم. در کل تاریخ بشر، گروه ها، قبایل و کشورها باید قدرتمند می بودند وگرنه دیر یا زود تسخیر می شدند. آن زمان دعوا بر سر منابع اولیه بود. هنوز که هنوز است مغولستان در فقر به سر می برد. در گذشته هم به همینگونه بود. وقتی منابع طبیعی تمام می شد چاره ای جز شبیخون زدن نمیماند چرا که همسایه ات به طیب خاطر آذوقه اش را با تو قسمت نمی کند. الان هم دعوا بر سر منابع است، منتهی منابع قبلی جهت رفع گرسنگی و به دست آوردن زندگی بود، الان کسی در بند قرص نان نیست. همه قدرت می جویند.

آن ها بیرحمانه شروع کردند، در کتابهای پرفروش، در سریال ها، فیلم ها، فیلم های تخیلی آرام آرام هیولا ها وارد زندگی روزمره شدند. آنها کودکان را هم فراموش نکردند. اندک اندک تمام بازیها و کارتونها نیز انباشته از هیولاها و خشونت و قدرت طلبی شدند. هیولاها دیگر بد نبودند. اصلاً یک جوری بودند که آدم دلش میخواست حتی یک روز هم که شده جای آن ها باشد. قربانیان گهگاهی بدبختشان هم در یک صحنه می آمدند و سپس فراموش می شدند. خونخواهی ای درکار نبود. خون آشام ها زیبا بودند، قدرتمند بودند، حتی در روز هم بیرون می آمدند. انواع هیولاها در کنار آدمهای عادی زندگی می کردند بدون این که این آدمها آنها رابشناسند و فقط گهگاه در جمله قربانیان آنها قرار می گرفتند. قهرمانها هم می آمدند، یک تنه یک دسته عظیم آنها را لت و پار می کردند و می رفتند. آنها هم دغدغه خاصی در مورد قربانیان انسانی بی نام و نشان نداشتند. دیگر رویای شیرینی وجود نداشت که به تصویر کشیده شود. چیزی نگذشت که مثل داستانهای تخیلی این هیولاها از توی کتابها و فیلم ها وبازی های کامپیوتری به زندگی روزمره آدمها آمدند و ما شدیم مثل آن مثل معروف برتولت برشت که هروقت جایی بمبی منفجر می شد و آدمها قصابی می شدند، کودکان نابود و ناقص العضو می شدند، بخشی از انسانیت از دست می رفت و شکنجه خانه ها افشا می شدند می گفتیم خوب است که اینجا نیست! همین شد که آنجا که مثلاً اول فلسطین بود بعد افغانستان شد، عراق شد، زندان گوانتانامو شد، سوریه شد، لبنان شد، پاکستان و ارمنستان و آذربایجان شد. بعد کار به کشورهای خاور دور و حالا ترکیه کشید. مردم آواره شدند، دسته دسته مردند، در پناهگاه ها به جان یکدیگر افتادند و اکنون دیگر وحشیگری در تمام دنیا تعجب برانگیز نیست. مردم به بدترین شکلی بدون هیچ خبر قبلی شکنجه می شوند، میمیرند، آواره و معلول می شوند و همه اینها در زمان ما بوجود می آید. از همین دشمنی که دیگر یک شکل خاص، یک نام خاص و یک مکان خاص ندارد.

حالا چه باید کرد؟ سوال جالبی است. چون حتی کسی دیگر این سوال را مطرح نمی کند. همه در کار درمانهای موقتی اند. به این آواره پناه بدهند، آن جا را آذوقه بفرستند، کمکهای پزشکی به مکانی دیگر بدهند. اما کسی به این هیولای خونخوار که بذر جنگ را هر روزه در همه جا می پاشد توجه نمی کند. هیولای چند سری که یک سر بسیار بزرگ به نام سرمایه داری دارد. این سر آنقدر حجیم است که بر همه دنیا سایه افکنده و طوری خودش را تحمیل کرده که فکر می کنیم اگر یک روز نباشد زیر نورخورشید جزغاله می شویم. بقیه اجزای این هیولا نیز بخشی از همان سر اصلی اند. بخش مهم اش مصرف زدگی است. شعار زندگی این روزه انسانها که زیربنای تمامی مصیبتها است. با مصرف زدگی می توان هزاران مقاله نوشت. مصرف زدگی و زباله سازی. مصرف زدگی و مشکلات محیط زیست. مصرف زدگی و انقراض گونه های حیوانی و گیاهی. مصرف زدگی و از بین رفتن منابع آب و خاک. مصرف زدگی و تهوع انسانها از زندگی روزمره. مصرف زدگی و کاهش تولیدات خانگی. مصرف زدگی و از بین رفتن خلاقیت. مصرف زدگی و تنبلی ذهن و جان. مصرف زدگی و .........

دشمن ما دشمنی خانگی است. دشمن بیرونی نیست. این هیولاها در صددند که ما را از انسانیت تهی کنند. ما با مصرف زدگی و راحت طلبی در ابتدا توانایی های اولیه مان را از دست می دهیم. حتی دیگر نمیتوانیم غذا درست کنیم، لباس بدوزیم و کارهای روزمره مان را انجام بدهیم. بدون ماشین جایی نمیتوانیم برویم، یا فاصله ها دور است یا بیش از چند دقیقه نمیتوانیم پیاده روی کنیم. داستان زندگی خیلی ساده است و روز به روز ساده تر هم میشود. حتی تفکر ما به سادگی می گراید. در ابتدای امر همه چیز ارزان است و توانایی مالی ما اجازه راحت طلبی هایمان را میدهد. پس از چندی دیگر چیزی ارزان نخواهد بود و با وجود ماشین و تکنولوژی در زندگی روزمره کار هم کم می شود و دیگر پولی هم وجود ندارد. در این زمان است که فقر دوجانبه پیش می آید. نه پولی هست که صرف زندگی روزمره شود نه دیگر میتوانیم گلیم خودمان را از آب بیرون بکشیم. دیگر نمیتوانیم، بلد نیستیم و ممکن است زمانی بیاید که دیگر حتی جایی هم نباشد که بتوانیم بیاموزیم. مثل هزاران هنر دستی دیگر که به تاریخ پیوسته اند و استادکارانشان در قید حیات نیستند. این نقطه، نقطه عطف زندگی آدمهای این دوران است. یا می میرند یا به ماشین ترور می پیوندند چرا که اختلاف طبقاتی، فقر و در نتیجه آن نادانی و جهل به راحتی تبدیل به خشونت می شود.

هردشمنی نقطه ضعفی دارد. نقطه ضعف این دشمن در سادگی کار آن است. اگر حساسیت به شعارهای قرن بیستم را کنار بگذاریم واقعاً دشمنی آمریکایی است. این دشمن در پیچیده ترین مسائل راهکارهای ساده ای ارائه می کند که از فرط سادگی و راحتی بسیار اغواگرانه اند. مشکلات را رها کن، در لحظه زندگی کن، در لحظه خوش باش، از زندگی ات لذت ببر، آینده را کسی ندیده، آن جهان هم وجود ندارد، هر چه هست همین است که هست، همین که می بینی. از لحظات لذت ببر، دل نبند، وفادار نباش، یک بار به دنیا آمدی باید از همین یک بار بیشترین بهره را ببری. سبک باش تا بتوانی حرکت کنی، از یک لذت به لذتی دیگر. از تکنولوژی استفاده کن. هر چه ساده تر بهتر، لازم نیست بنویسی، تایپ کن، لازم نیست تایپ کنی، حرف بزن ماشین خودش برای تو می نویسد. نمیخواهد بخوانی، فقط نگاه کن. تبلیغات همه بصری و حسی اند. نیازی به تفکر ندارند. اصلاً کسی نیاز به تفکر تو ندارد. نیاز به برانگیختگی ات دارد که در مسیری که میگویند حرکت کنی.

از همین نقطه ضعف دشمن می توان حرکت کرد. در زمانی که زندگی می کنیم دیگر دسته و گروه، دین و مذهب، طبقه و صنفی وجود ندارد که به آن بپیوندیم و در راهکاری که میدهند حرکت کنیم. در گذشته فقط نیاز به اعتقاد بود، بقیه اش کار روسا بود، کار پیامبران، کار برگزیدگان، کار رهبران. دیگر رهبری وجود ندارد، پیامبری هم نیست. اما اعتقاد همچنان نیاز است. ما باید راهبر خودمان، پیامبر خودمان و متفکر خودمان باشیم. هر حرکتی، هر زندگی انسانی ای، هر چیزی که ما را از این ماشین مصرف و این رسانه های مغزخوار و این روزمرگی تهی کننده دور کند ارزشمند است. تمامی این نورها که اول تنها جرقه اند به هم وصل خواهند شد. و مهمترین ستون این زندگی نو خداست. ما باید به خدایمان باور داشته باشیم. به اوی فناناپذیر، قدرتمند، خوب و مهربان، هستی بخش و فراگیر، به اویی که سرمنشا عشق است، عشقی که زندگی همه ما را نجات خواهد داد. عشقی که از او آغاز می شود و همه هستی را در برمیگیرد. هر لحظه ای که به زندگی عشق می ورزیم، از عشق به یک حشره کوچک تا یک درخت تنومند، از عشق به یک کودک تازه به دنیا آمده تا یک جوانه تازه رسته، همه و همه مبارزه ما را تشکیل می دهند. مبارزه هر روزه، هر لحظه، هر دقیقه. هر گاه که به خاطر انسان بودنمان از خوشی لحظه ای می گذریم، هر گونه ای که اعتقاداتمان را تقویت می کنیم، هر گاه که با انسانهای اطرافمان، با انسانیت آنها ارتباط میگیریم و به عشقی انسانی می رسیم در تمامی این لحظات خدا با ماست. در این لحظات لبخند او را می بینیم و ایمانی که به ما دارد. وگرنه هیچ خالقی مخلوقاتی این چنین را زنده نمی گذاشت و با کل ژنتیکش منقرض می کرد. پس او به ما ایمان دارد. ما نمیتوانیم در جهان خارج تغییری بوجود آوریم. انتهای آن چه که بشریت می توانست در عالم مادی انجام بدهد پیش روی ماست. توانایی تخریب، تنها توانایی تخریب. حتی در تولیدات انباشته اش تخریب نهفته است. بشر ماده پرست امروز که چیزی جز لذت آنی و پرستش ماده و آن چه که با حواس پنجگانه حس شود ندارد عملاً به جز تخریب چیزی بر جهان نیفزوده است. ما را از آن چه که با دست انسان و با حس وی ساخته شود، از خودمان، از خلاقیت یگانه بودنمان تهی کرده و به جای آن مشتی آهن و بتن به دنیا اضافه کرده است. این نهایت آن چیزی است که می توانست انجام دهد. واقعاً بشر آخر حماقت و حقارت است و هیچ افتخاری در کارهایش نیست. افتخار و عزت نفس و بزرگی واقعی از دسته وادی هایی هستند که از دسترس بشر امروز خارج اند. و خدا همه این ها را می بیند. آن چه که او از ما میخواهد زندگی انسانی خود ماست. تک تک ما، بر خلاف تمام آن چه که خواسته اند باورنکنیم که برای وی ارزشمندیم، برای او ارزشمندیم، بیشتر از تمام جهان هستی. برای او ارزشمندتر وجود ندارد. او هیچ کدام از ما را به دیگری ترجیح نخواهد داد و به بهای از دست دادن یکی، دیگری را نخواهد گرفت. او خدایی است که برای همگان یکی است. او جهان و آن چه در آن است را برای ما آفریده، برای تک تک ما. حسی که ما از جهان می گیریم برای هر کدام از ما یگانه است، چون خود او. هیچ کس نمیتواند این جهان را از ما بگیرد. ماده تنها وسیله است که جهان را با آن حس میکنیم. حس انسانی ما به ماده وابسته نیست. به همین دلیل ساده که آن ها که ثروتمندتر اند انسان تر نیستند. درک عمیق تری ندارند، بیشتر نمی فهمند. در این زمان مبارزه ما همین اعتقاد است. همین زندگی روزمره که صحنه مبارزه ماست. همین روزها که سنگر و میدان ماست. هر روز که به صورت انسانی بگذرد پیروزی با ماست که دشمن ما هیچ پیروزی ای ندارد. این دشمن ساده و احمق سررشته را گم کرده و حتی نمی فهمد که با از بین رفتن منابع قرار است چه کسی را غارت کند؟ جنگ تا کی ادامه خواهد داشت؟ دیگر چه کسی میتواند اسلحه تولید کند؟ تا کی میتواند به احمق کردن انسانها ادامه دهد؟ و سرآخر این ما هستیم که پیروزیم. تاریخ گواهی می دهد که خوبی مانده و بدی تنها مایه عبرت شده است. این که تا کی بر این کره خاکی بمانیم و کی این شکل انسانی را ترک کنیم هیچ اهمیتی ندارد. کسی که ما آفریده اش هستیم به بودن ما داناست. میداند که تا کی ماندن ما به نفع ماست و کی باید برویم. ما حافظ نوریم. همان نوری که در وجودمان به ودیعه گذاشته شده، همان نوری که میتوانیم بیشتر برافروزیم. پس ایمان داشته باشیم. به زندگی روزمره مان، به ذره ذره انسانیتمان، به عشقی که در وجود ماست ایمان داشته باشیم. ایمان داشته باشیم که ما پیروزیم.